Rozwój dziecka nie polega wyłącznie na poprawianiu tego, co sprawia mu trudność. W codziennej pracy z młodzieżą coraz częściej przekonuję się, że prawdziwy potencjał ujawnia się w tym, co dziecko robi naturalnie, z własnej inicjatywy, co daje mu satysfakcję i poczucie sprawczości. Zamiast pytać, co należy poprawić, warto dostrzegać to, co już działa i budować na tym fundamenty dalszego rozwoju.
Czym są mocne strony dziecka?
Mocne strony dziecka to naturalne zdolności, talenty i predyspozycje, które umożliwiają mu skuteczne działanie i osiąganie satysfakcji w określonych obszarach. Nie chodzi wyłącznie o wiedzę czy umiejętności mierzone w szkole, ale także o postawy, sposób myślenia, ciekawość świata, kreatywność, wytrwałość, czy empatię. Każde dziecko posiada zestaw takich zasobów. Czasem są one widoczne od razu, ale zdarza się, że ujawniają się dopiero w konkretnych sytuacjach lub podczas zainteresowań rozwijanych z własnej inicjatywy.
Dlaczego warto rozwijać mocne strony
Psychologia pozytywna pokazuje, że rozwijanie mocnych stron daje większe efekty niż koncentrowanie się wyłącznie na deficytach. Dzieci, które znają swoje zasoby i umieją je wykorzystywać, lepiej radzą sobie ze stresem, chętniej angażują się w naukę i rozwój osobisty, a także szybciej uczą się nowych umiejętności. Świadomość własnych możliwości staje się dla nich nie tylko źródłem motywacji, ale też poczuciem sprawczości i pewności siebie. Dlatego kluczową rolą mentora jest nazwanie tych cech i predyspozycji, które dziecko już posiada. Często to właśnie stanowi największe wyzwanie, ponieważ na co dzień zarówno rodzice, jak i uczniowie koncentrują się raczej na zachowaniach i efektach, a nie na mechanizmach stojących za nimi.
Jak rozpoznać mocne strony na przykładzie Artura
Rozpoznawanie mocnych stron dziecka wymaga uważności i obserwacji. To nie zawsze są talenty mierzalne w ocenach szkolnych, czy wynikach testów. Znacznie częściej przejawiają się w codziennych zachowaniach: w tym, czym dziecko zajmuje się z własnej inicjatywy, jak reaguje na trudności, w jaki sposób wciąga innych w działanie. W pracy z młodzieżą pomocne mogą być narzędzia dostosowane do ich wieku, takie jak Test Osobowości Hollanda, który pozwala zrozumieć preferencje działania i środowiska, w jakim młody człowiek funkcjonuje najefektywniej.
Weźmy przykład Artura, ucznia klasy ósmej, który stoi przed wyborem szkoły średniej. Artur nie ma jeszcze sprecyzowanych planów i nie najlepiej radzi sobie w większości przedmiotów szkolnych. Na pierwszy rzut oka jego słabe oceny mogą sugerować, że nie ma wyraźnych predyspozycji. Jednak podczas rozmów okazuje się, że Artur pasjonuje się programowaniem i tworzeniem prostych gier komputerowych. Ta dziedzina przyciąga go na długie godziny, angażuje w zadania i daje poczucie satysfakcji.
W tym momencie zadaniem mentora, nauczyciela czy rodzica jest dostrzec ten potencjał i pomóc Arturowi zobaczyć, jak może go wykorzystać.
Rozmowy, zadawanie pytań typu „Co sprawia, że tracisz poczucie czasu?” albo „Co chciałbyś rozwijać w przyszłości?”, pokazują młodemu człowiekowi jego mocne strony i kierunek, w którym może rozwijać swoje zainteresowania, niezależnie od słabszych ocen w innych przedmiotach. Wsparcie dorosłego w odkrywaniu pasji pozwala Arturowi podejmować decyzje bardziej świadomie i z poczuciem własnej sprawczości.
Wsparcie dorosłych w praktyce
Rodzice, nauczyciele, mentorzy i przedstawiciele fundacji mogą znacząco wpłynąć na to, jak młody człowiek postrzega siebie i swoje możliwości. Obserwacja i docenienie wysiłku, inicjatywy czy wytrwałości buduje relację opartą na zaufaniu i umożliwia dziecku samodzielne odkrywanie własnych talentów. Zamiast koncentrować się na błędach, warto podkreślać mocne strony i zachęcać do eksploracji własnych zainteresowań. Dzięki temu rozwój staje się procesem opartym na doświadczeniu sukcesu i naturalnej motywacji.
W praktyce oznacza to tworzenie przestrzeni, w której dziecko może eksperymentować, rozwijać pasje i podejmować własne decyzje bez presji dorosłych. Chwalenie za zaangażowanie i wytrwałość, a nie wyłącznie za wynik, pozwala młodemu człowiekowi budować poczucie własnej wartości. To podejście sprawdza się zarówno w codziennej pracy mentoringowej, w szkołach, jak i w działaniach prowadzonych przez fundacje zajmujące się rozwojem młodzieży.
To środowisko decyduje o tym, czy konkretne cechy dziecka będą działać jako jego mocne strony, czy ujawnią się jako słabości. Ta sama cecha: jak upór, wrażliwość czy spontaniczność może utrudniać funkcjonowanie w jednym kontekście, a w innym stać się istotnym zasobem. Dlatego tak ważne jest zrozumienie tych predyspozycji, aby podejmować świadome decyzje dotyczące rozwoju dziecka, wyboru szkoły czy dalszej ścieżki edukacyjnej.
Podsumowanie
Każde dziecko ma w sobie zasoby, które mogą stać się jego siłą. Zadaniem dorosłych jest je zauważać, nazywać i wspierać w ich rozwijaniu. Skupiając się na mocnych stronach, uczymy młodych, że rozwój nie polega na poprawianiu siebie, lecz na odkrywaniu tego, co już w nich obecne. Takie podejście nie tylko wspiera indywidualny rozwój, ale także buduje kulturę, w której młodzież czuje się kompetentna i pewna swoich możliwości.
Źródła inspiracji:
- Seligman M. (2011), Flourish: A Visionary New Understanding of Happiness and Well-being
- Covey S. R. (2022) 7 nawyków skutecznego działania
- Dweck C. (2006), Mindset: The New Psychology of Success